2007 | De internationale gemeenschap heeft zichzelf zware verplichtingen opgelegd door in 2000 de Millennium Ontwikkelingsdoelen te ondertekenen. In 2015 moet er doelen gerealiseerd zijn zoals halvering van de armoede vergeleken met 1990, minder kindersterfte, betere moederzorg, minder sterfgevallen door malaria, tbc en hiv/aids, onderwijs voor alle kinderen, gelijke kansen voor mannen en vrouwen, milieubescherming en een wereldwijd partnerschap voor ontwikkeling.
Steevast wordt beweerd dat ondernemingen een belangrijk aandeel hebben in het bereiken van de millenniumdoelen. Maar of dat klopt is eigenlijk nooit vastgesteld. In opdracht van draagvlakorganisatie NCDO heeft het bureau Dutch Sustainability Research nu een meetinstrument ontwikkeld, de zogeheten MDG scan. Philips, Akzo Nobel, Heineken, BHP Billiton, TNT en ABN AMRO lieten zich vrijwillig langs de meetlat leggen. Ze bleken allemaal wel aan verschillende doelen een bijdrage te leveren (zie kader).
Nou zijn deze zes multinationals niet bepaald doorsnee. Ze profileren zich al jaren als bedrijven die vinden dat ze een maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen. TNT bijvoorbeeld steunt het Wereldvoedselprogramma met kennis, geld en logistiek, waardoor mensen in nood sneller bereikt worden. Philips probeert onder meer met nieuwe technologieën de gezondheidszorg in ontwikkelingslanden op een hoger peil te brengen. Zo rijdt er in Zuid-India een high tech kliniek-op-wielen die de dorpen langs gaat. Per satelliet is contact te leggen met medisch specialisten in de stad. Een consult kost ongeveer anderhalve euro, een bedrag dat ook de armen kunnen opbrengen. Akzo Nobel heeft een nieuw voedingssupplement ontwikkeld tegen ijzertekort (een groot probleem in veel ontwikkelingslanden, omdat het leidt tot vermoeidheid bij volwassenen en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen). De uitdaging voor het bedrijf was om een betaalbaar middel te maken, dat gemakkelijk door het lichaam wordt opgenomen en niet naar ijzer smaakt. Dat lukte en de Wereld Gezondheidsorganisatie is er blij mee. Kosten: tien eurocent per persoon per jaar. ABN AMRO helpt startende ondernemers met kredieten en is in een land als Brazilië betrokken bij een partnerschap met de lokale overheid en de papierindustrie om op den duur 25 duizend landloze boeren op een duurzame manier grondstoffen te laten produceren. BHP Billiton investeert in onderwijs, gezondheidszorg en infrastructuur voor de gemeenschappen in zijn werkgebied. En Heineken staat bekend om zijn uitgebreide medische zorg voor personeelsleden met hiv/aids en hun gezinnen.
Esther Hougee, duurzaamheidsanalist bij Dutch Sustainability Research (DSR): “Deze bedrijven vinden het sowieso relevant om bij te dragen aan de millenniumdoelen. Het was dan ook niet moeilijk om ze te motiveren aan de MDG-scan mee te doen.” Ronald Lubberts, directeur van DSR, vindt het niettemin prijzenswaardig dat deze bedrijven zich lieten scannen. Het was veel werk om alle gegevens aan te leveren, en de uitslag van de meetlat kan gemakkelijk een eigen leven gaan leiden. Lubberts: “Ze werkten mee aan een experiment zonder controle over het meetinstrument.”
Indicatoren
De bedrijven zijn op 77 indicatoren gemeten. Ieder millenniumdoel is uitgesplitst naar een aantal meetbare subdoelen. Zo heeft het onderzoeksbureau voor het eerste doel, armoede halveren, onder meer gekeken of de bedrijven lokaal ondernemerschap stimuleren, of meer mensen aan het werk zijn tegen een beter loon, of de boeren ter plekke betere oogsten binnenhaalden en of de bevolking meer te eten had. De bijdrage aan millenniumdoel zeven, verbetering van het milieu, is bijvoorbeeld gemeten aan de hand van de bescherming van natuurlijke hulpbronnen door het bedrijf en verbetering van de leefomstandigheden in sloppenwijken.
De indicatoren slaan zowel op de kernactiviteiten van een bedrijf (bij Akzo bijvoorbeeld de productie van medicijnen) als op liefdadigheid of investeringen in de gemeenschap. Bovendien bekijkt de scan niet alleen het beleid van een bedrijf, maar ook de programma’s die in werking traden en de uiteindelijke resultaten daarvan.
Esther Hougee: “Als bedrijven claimen dat ze economische activiteiten in arme landen stimuleren, moet je dat ook kunnen meten. Neem millenniumdoel drie, gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Een bedrijf kan daar wel beleid op hebben, maar je wilt weten hoeveel vrouwen ze feitelijk in dienst hebben en wat hun positie in de onderneming is.”
Een bedrijf kan uiteraard ook de realisering van een millenniumdoel schaden. De scan neemt dan ook in beschouwing of multinationals bij controversiële activiteiten betrokken waren. Dat levert ‘strafpunten’ op en trekt de score dus naar beneden. Het mijnbouwbedrijf BHP Billiton is bijvoorbeeld in Indonesië betrokken geweest bij milieuschandalen. Dat leverde strafpunten op voor drie millenniumdoelen (een, zeven en acht).
Verantwoordelijkheid van de overheid
De multinationals die gescand zijn, vonden het - met enige kanttekeningen bij de uitkomsten - een zinvolle exercitie om nou eens vast te stellen wat hun feitelijke bijdrage aan de millenniumdoelen was. Bijna alle bedrijven zien nu nieuwe mogelijkheden voor zichzelf, maar ze waarschuwen nadrukkelijk tegen te hooggespannen verwachtingen van hun aandeel in het realiseren van de doelen. Akzo-directeur Hans Wijers: “Het zijn de overheden die de gunstige condities moeten scheppen. Zij moeten publieke gelden investeren in onderwijs in plaats van in defensie, ze moeten iets doen aan te hoge importtarieven voor ontwikkelingslanden, aan bescherming van intellectuele eigendomsrechten of aan corruptie.” Bedrijven kunnen zich volgens Wijers vanuit hun kernactiviteiten richten op economische en sociale ontwikkeling. “Voor Akzo Nobel betekent dat bijvoorbeeld medicijnen produceren voor arme boeren, voedingssupplementen maken tegen ijzertekorten, nieuwe banen scheppen en mensen opleiden. De nadruk moet niet liggen op geld of tijd geven voor goede doelen, hoe motiverend dat ook kan zijn voor het eigen personeel. De echt uitdaging is via je core business ontwikkeling te brengen, want het potentiële effect daarvan is veel groter en blijvender.”
Heineken is het daarmee eens. Sietze Montijn, directeur Corporate Affairs: “Het behalen van de millenniumdoelen is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de overheid. De private sector kan alleen maar bijdragen.” Heineken heeft intern vastgesteld op welke millenniumdoelen ingezet zou worden: water en energie. Bestrijding van hiv/aids, waar Heineken hoog op scoort in de scan, hoort niet tot de ambitie van de brouwer. Montijn: “We doen dat omdat de overheid die taak laat liggen.”
Redelijke winst
De ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib heeft ervaring met onderzoeken naar de invloed van een individueel bedrijf op armoedevermindering, zoals Unilever in Indonesië en Heineken in Sierra Leone. Ted van Hees, projectleider Millenniumdoelencampagne: “Zo’n meting van één bedrijf in één land is natuurlijk veel gerichter. Maar je kunt het een doen en het ander niet laten. De MDG-scan heeft als prettige bijkomstigheid dat je veel bedrijven kunt doormeten en met elkaar kunt vergelijken. Je ziet ook dat bedrijven zich door de scan bewust worden van zaken waar ze vroeger niet op letten.”
Ted van Hees vindt het moedig dat de multinationals onder het fileermes van de MDG-scan zijn gegaan, maar helaas sneed dat fileermes volgens hem niet voldoende door de core business. “Je ziet dat bedrijven hun winst willen maximaliseren en daarbij methoden gebruiken die niet wenselijk zijn. Een bank als ABN AMRO geeft toe bedrijven en particulieren te helpen om belasting te ontduiken zolang dat legitiem is. Bedrijven maken gebruik van de mazen in de wet, maar als ze zich echt committeren aan de millenniumdoelen, moeten ze ervoor zorgen dat die mazen juist kleiner worden. Ze moeten niet gaan voor maximale winst, maar voor redelijke winst.”
Oxfam Novib zou ook graag ‘harde’ indicatoren hebben voor millenniumdoel acht, een partnerschap voor ontwikkeling. Ted van Hees: “Wat ons betreft gaat het dan om zaken als hulp, handel en schulden. Het is relevant hoe multinationals zich daarin gedragen. Welke lobby voeren ze in Brussel en Den Haag? En hoe voorkomen ze dat er geld weglekt uit ontwikkelingslanden - nu naar schatting jaarlijks 385 miljard dollar?”
Het zou natuurlijk interessant zijn als er ook een MDG-scan is voor ontwikkelingsorganisaties. Komt die er? Ted van Hees: “Ja, zo’n instrument is in ontwikkeling. Dat moet ook, want wat je van anderen eist, moet je ook op jezelf toepassen.”
Online scan
Hoewel de MDG-scan nog niet perfect is, is er wereldwijd al veel belangstelling voor van zowel bedrijven als bijvoorbeeld UNDP, de VN-ontwikkelingsorganisatie.
NCDO, opdrachtgever van de MDG-scan, heeft prachtige visioenen. Nog dit jaar moet de scan online gaan, zodat bedrijven zelf hun bijdragen aan de millenniumdoelen kunnen meten. En als er veel bedrijven aan meedoen, is een index mogelijk van ‘Millenniumdoelen-bedrijven’, later gevolgd door een nieuw beleggingsfonds. ABN AMRO ziet wel wat in dat plan, maar, aldus Sandrijn Weites, hoofd Sustainable Strategy, “dan moeten er wel 150 bedrijven meedoen. Bovendien moet je kunnen aantonen dat er een positief verband is tussen werken aan de millenniumdoelen en winst maken. Zo’n beleggingsfonds moet immers rendement geven.”
Maar eerst moet de scan geperfectioneerd worden. Ronald Lubberts van Dutch Sustainability Research: “De bedrijven hebben tal van verbeterpunten aangedragen. Ze willen graag scherper geformuleerd hebben wat er nou eigenlijk gemeten wordt, het beleid, de programma’s of hun feitelijke prestaties. Ze willen vooral dat laatste. En het liefst zouden ze een scan hebben die specifiek voor hun sector geschikt is. Een mijnbouwbedrijf is nou eenmaal echt iets anders dan een bedrijf dat medicijnen maakt. We gaan kijken of dat op te nemen is in de scan. En natuurlijk gaan we de komende jaren bedrijven aanmoedigen om van dit instrument gebruik te maken.”
Reageer
Reacties
Print